సుందరకాండ 9


    • తస్య ఆలయ వరిష్ఠస్య మధ్యే విపులం ఆయతమ్ |
      దదర్శ భవన శ్రేష్ఠం హనూమాన్ మారుత ఆత్మజః || 1


    • అర్ధ యొజన విస్తీర్ణం ఆయతం యొజనం హి తత్ |
      భవనం రాక్షస ఇంద్రస్య బహు ప్రాసాద సంకులమ్ || 2


    • మార్గమాణః తు వైదేహీం సీతాం ఆయత లొచనామ్ |
      సర్వతః పరిచక్రామ హనూమాన్ అరి సూదనః || 3


    • ఉత్తమం రాక్షసావాసం హనుమానవలొకయన్ |
      ఆససాదాథ లక్ష్మీవాన్ రాక్షసేంద్రనివేశనమ్ || 4
      చతుర్ విషాణైర్ ద్విరదైః త్రివిషాణైః తథైవ చ |
      పరిక్షిప్తం అసంబాధం రక్ష్యమాణం ఉదాయుధైః || 5


    • రాక్షసీభిః చ పత్నీభీ రావణస్య నివేశనమ్ |
      ఆహృతాభిః చ విక్రమ్య రాజ కన్యాభిర్ ఆవృతమ్ || 6
      తన్ నక్ర మకర ఆకీర్ణం తిమింగిల ఝష ఆకులమ్ |
      వాయు వేగ సమాధూతం పన్నగైర్ ఇవ సాగరమ్ || 7


    • యా హి వైశ్వరణే లక్ష్మీర్ యా చ ఇంద్రే హరి వాహనే |
      సా రావణ గృహే సర్వా నిత్యం ఎవ అనపాయినీ || 8


    • యా చ రాజ్~నః కుబేరస్య యమస్య వరుణస్య చ |
      తాదృశీ తద్ విశిష్టా వా ఋద్ధీ రక్షొ గృహేష్వ్ ఇహ || 9


    • తస్య హర్మ్యస్య మధ్యస్థం వేశ్మ చ అన్యత్ సునిర్మితమ్ |
      బహునిర్యూహ సంకీర్ణం దదర్శ పవన ఆత్మజః || 10


    • బ్రహ్మణొ అర్థే కృతం దివ్యం దివి యద్ విశ్వ కర్మణా |
      విమానం పుష్పకం నామ సర్వ రత్న విభూషితమ్ ||11
      పరేణ తపసా లేభే యత్ కుబేరః పితామహాత్ |
      కుబేరం ఒజసా జిత్వా లేభే తద్ రాక్షస ఈశ్వరః || 12


    • ఈహా మృగ సమాయుక్తైః కార్య స్వర హిరణ్మయైః |
      సుకృతైర్ ఆచితం స్తంభైః ప్రదీప్తం ఇవ చ శ్రియా || 13
      మేరు మందర సంకాశైర్ ఉల్లిఖద్భిర్ ఇవ అంబరమ్ |
      కూట అగారైః శుభ ఆకారైః సర్వతః సమలంకృతమ్ || 14


    • జ్వలన అర్క ప్రతీకాశం సుకృతం విశ్వ కర్మణా |
      హేమ సొపాన సమ్యుక్తం చారు ప్రవర వేదికమ్ || 15


    • జాల వాత అయనైర్ యుక్తం కాంచనైః స్థాటికైర్ అపి |
      ఇంద్ర నీల మహా నీల మణి ప్రవరవేదికమ్ || 16


    • విద్రుమేణ విచిత్రేణ మణిభిశ్చ మహాధనైః |
      విస్తులాభిశ్చ ముక్తాభిస్తలేనాభివిరాజితమ్ || 17


    • చందనేన చ రక్తేన తపనీయనిభేన చ |
      సుపుణ్యగంధినా యుక్తమాదిత్యతరుణొపమమ్ || 18


    • కూటాగారైర్వరాకారైర్వివిధైః సమలంకృతమ్ |
      విమానం పుష్పకం దివ్యం ఆరురొహ మహా కపిః || 19


    • తత్రస్థః స తదా గంధం పాన భక్ష్య అన్న సంభవమ్ |
      దివ్యం సమ్మూర్చితం జిఘ్రన్ రూపవంతం ఇవ అనిలమ్ || 20


    • స గంధః తం మహా సత్త్వం బంధుర్ బంధుం ఇవ ఉత్తమమ్ |
      ఇత ఎహి ఇతి ఉవాచ ఇవ తత్ర యత్ర స రావణః || 21


    • తతః తాం ప్రస్థితః శాలాం దదర్శ మహతీం శుభామ్ |
      రావణస్య మనః కాంతాం కాంతాం ఇవ వర స్త్రియమ్ || 22


    • మణి సొపాన వికృతాం హేమ జాల విరాజితామ్ |
      స్ఫాటికైర్ ఆవృత తలాం దంత అంతరిత రూపికామ్ || 23


    • ముక్తాభిః చ ప్రవాలైః చ రూప్య చామీ కరైర్ అపి |
      విభూషితాం మణి స్తంభైః సుబహు స్తంభ భూషితామ్ || 24


    • నమ్రైరృజుభిరత్యుచ్చైః సమంతాత్సువిభూషితైః |
      స్తంభైః పక్షైర్ ఇవ అత్యుచ్చైర్ దివం సంప్రస్థితాం ఇవ || 25


    • మహత్యా కుథయ ఆస్త్రీణం పృథివీ లక్షణ అంకయా |
      పృథివీం ఇవ విస్తీర్ణాం సరాష్ట్ర గృహ మాలినీమ్ || 26


    • నాదితాం మత్త విహగైర్ దివ్య గంధ అధివాసితామ్ |
      పర అర్ధ్య ఆస్తరణ ఉపేతాం రక్షొ అధిప నిషేవితామ్ || 27


    • ధూమ్రాం అగరు ధూపేన విమలాం హంస పాణ్డురామ్ |
      చిత్రాం పుష్ప ఉపహారేణ కల్మాషీం ఇవ సుప్రభామ్ || 28


    • మనః సమ్హ్లాద జననీం వర్ణస్య అపి ప్రసాదినీమ్ |
      తాం శొక నాశినీం దివ్యాం శ్రియః సంజననీం ఇవ || 29


    • ఇంద్రియాణి ఇంద్రియ అర్థైః తు పంచ పంచభిర్ ఉత్తమైః |
      తర్పయాం ఆస మాతా ఇవ తదా రావణ పాలితా || 30


    • స్వర్గొ అయం దేవ లొకొ అయం ఇంద్రస్య ఇయం పురీ భవేత్ |
      సిద్ధిర్ వా ఇయం పరా హి స్యాద్ ఇతి అమన్యత మారుతిః || 31


    • ప్రధ్యాయత ఇవ అపశ్యత్ ప్రదీపామ్ః తత్ర కాంచనాన్ (ః**ి**తుస్!)|
      ధూర్తాన్ ఇవ మహా ధూర్తైర్ దేవనేన పరాజితాన్ || 32


    • దీపానాం చ ప్రకాశేన తేజసా రావణస్య చ |
      అర్చిర్భిర్ భూషణానాం చ ప్రదీప్తా ఇతి అభ్యమన్యత || 33


    • తతొ అపశ్యత్ కుథా ఆసీనం నానా వర్ణ అంబర స్రజమ్ |
      సహస్రం వర నారీణాం నానా వేష విభూషితమ్ || 34


    • పరివృత్తే అర్ధ రాత్రే తు పాన నిద్రా వశం గతమ్ |
      క్రీడిత్వా ఉపరతం రాత్రౌ సుష్వాప బలవత్ తదా || 35


    • తత్ ప్రసుప్తం విరురుచే నిహ్శబ్ద అంతర భూషణమ్ |
      నిహ్శబ్ద హంస భ్రమరం యథా పద్మ వనం మహత్ || 36


    • తాసాం సంవృత దంతాని మీలిత అక్షాణి మారుతిః |
      అపశ్యత్ పద్మ గంధీని వదనాని సుయొషితామ్ || 37


    • ప్రబుద్ధాని ఇవ పద్మాని తాసాం భూత్వా క్షపా క్షయే |
      పునః సంవృత పత్రాణి రాత్రావ్ ఇవ బభుః తదా || 38


    • ఇమాని ముఖ పద్మాని నియతం మత్త షట్పదాః |
      అంబుజాని ఇవ ఫుల్లాని ప్రార్థయంతి పునః పునః || 39


    • ఇతి వా అమన్యత శ్రీమాన్ ఉపపత్త్యా మహా కపిః |
      మేనే హి గుణతః తాని సమాని సలిల ఉద్భవైః || 40


    • సా తస్య శుశుభే శాలా తాభిః స్త్రీభిర్ విరాజితా |
      శారదీ ఇవ ప్రసన్నా ద్యౌః తారాభిర్ అభిశొభితా || 41


    • స చ తాభిః పరివృతః శుశుభే రాక్షస అధిపః |
      యథా హి ఉడు పతిః శ్రీమామ్ః తారాభిర్ అభిసంవృతః || 42


    • యాః చ్యవంతే అంబరాత్ తారాః పుణ్య శేష సమావృతాః |
      ఇమాః తాః సంగతాః కృత్స్నా ఇతి మేనే హరిః తదా || 43


    • తారాణాం ఇవ సువ్యక్తం మహతీనాం శుభ అర్చిషామ్ |
      ప్రభా వర్ణ ప్రసాదాః చ విరేజుః తత్ర యొషితామ్ || 44


    • వ్యావృత్త గురు పీన స్రక్ ప్రకీర్ణ వర భూషణాః |
      పాన వ్యాయామ కాలేషు నిద్రా అపహృత చేతసః || 45


    • వ్యావృత్త తిలకాః కాశ్చిత్ కాశ్చిద్ ఉద్భ్రాంత నూపురాః |
      పార్శ్వే గలిత హారాః చ కాశ్చిత్ పరమ యొషితః || 46


    • ముఖా హార వృతాః చ అన్యాః కాశ్చిత్ ప్రస్రస్త వాససః |
      వ్యావిద్ధ రశనా దామాః కిశొర్య ఇవ వాహితాః || 47


    • సుకుణ్డల ధరాః చ అన్యా విచ్చిన్న మృదిత స్రజః |
      గజ ఇంద్ర మృదితాః ఫుల్లా లతా ఇవ మహా వనే || 48


    • చంద్ర అంశు కిరణ ఆభాః చ హారాః కాసాంచిద్ ఉత్కటాః |
      హంసా ఇవ బభుః సుప్తాః స్తన మధ్యేషు యొషితామ్ || 49


    • అపరాసాం చ వైదూర్యాః కాదంబా ఇవ పక్షిణః |
      హేమ సూత్రాణి చ అన్యాసాం చక్ర వాకా ఇవ అభవన్ || 50


    • హంస కారణ్డవ ఆకీర్ణాః చక్ర వాక ఉపశొభితాః |
      ఆపగా ఇవ తా రేజుర్ జఘనైః పులినైర్ ఇవ || 51


    • కింకిణీ జాల సంకాశాః తా హేమ విపుల అంబుజాః |
      భావ గ్రాహా యశః తీరాః సుప్తా నద్య ఇవ ఆబభుః || 52


    • మృదుష్వ్ అంగేషు కాసాంచిత్ కుచ అగ్రేషు చ సంస్థితాః |
      బభూవుర్ భూషణాని ఇవ శుభా భూషణ రాజయః || 53


    • అంశు కాంతాః చ కాసాంచిన్ ముఖ మారుత కంపితాః |
      ఉపరి ఉపరి వక్త్రాణాం వ్యాధూయంతే పునః పునః || 54


    • తాః పాతాకా ఇవ ఉద్ధూతాః పత్నీనాం రుచిర ప్రభాః |
      నానా వర్ణ సువర్ణానాం వక్త్ర మూలేషు రేజిరే || 55


    • వవల్గుః చ అత్ర కాసాంచిత్ కుణ్డలాని శుభ అర్చిషామ్ |
      ముఖ మారుత సంసర్గాన్ మందం మందం సుయొషితామ్ || 56


    • శర్కర ఆసవ గంధః స ప్రకృత్యా సురభిః సుఖః |
      తాసాం వదన నిహ్శ్వాసః సిషేవే రావణం తదా || 57


    • రావణ ఆనన శంకాః చ కాశ్చిద్ రావణ యొషితః |
      ముఖాని స్మ సపత్నీనాం ఉపాజిఘ్రన్ పునః పునః || 58


    • అత్యర్థం సక్త మనసొ రావణే తా వర స్త్రియః |
      అస్వతంత్రాః సపత్నీనాం ప్రియం ఎవ ఆచరమ్ః తదా || 59


    • బాహూన్ ఉపనిధాయ అన్యాః పారిహార్య విభూషితాః |
      అంశుకాని చ రమ్యాణి ప్రమదాః తత్ర శిశ్యిరే || 60


    • అన్యా వక్షసి చ అన్యస్యాః తస్యాః కాచిత్ పునర్ భుజమ్ |
      అపరా త్వ్ అంకం అన్యస్యాః తస్యాః చ అపి అపరా భుజౌ || 61


    • ఊరు పార్శ్వ కటీ పృష్ఠం అన్యొన్యస్య సమాశ్రితాః |
      పరస్పర నివిష్ట అంగ్యొ మద స్నేహ వశ అనుగాః || 62


    • అన్యొన్యస్య అంగ సంస్పర్శాత్ ప్రీయమాణాః సుమధ్యమాః |
      ఎకీ కృత భుజాః సర్వాః సుషుపుః తత్ర యొషితః
      అన్యొన్య భుజ సూత్రేణ స్త్రీ మాలా గ్రథితా హి సా |
      మాలా ఇవ గ్రథితా సూత్రే శుశుభే మత్త షట్పదా || 63


    • లతానాం మాధవే మాసి ఫుల్లానాం వాయు సేవనాత్ |
      అన్యొన్య మాలా గ్రథితం సంసక్త కుసుమ ఉచ్చయమ్ || 64
      వ్యతివేష్టిత సుస్కంథం అన్యొన్య భ్రమర ఆకులమ్ |
      ఆసీద్ వనం ఇవ ఉద్ధూతం స్త్రీ వనం రావణస్య తత్ || 65


    • ఉచితేష్వ్ అపి సువ్యక్తం న తాసాం యొషితాం తదా |
      వివేకః శక్య ఆధాతుం భూషణ అంగ అంబర స్రజామ్ || 66


    • రావణే సుఖ సంవిష్టే తాః స్త్రియొ వివిధ ప్రభాః |
      జ్వలంతః కాంచనా దీపాః ప్రేక్షంత అనిమిషా ఇవ || 67


    • రాజ ఋషి పితృ దైత్యానాం గంధర్వాణాం చ యొషితః |
      రక్షసాం చ అభవన్ కన్యాః తస్య కామ వశం గతాః || 68


    • యుద్ధకామేన తాః సర్వా రావణేన హృతాః స్త్రియః |
      సమదా మదనేనైవ మొహితాః కాశ్చిదాగతాః || 69


    • న తత్ర కాచిత్ ప్రమదా ప్రసహ్య |
      వీర్య ఉపపన్నేన గుణేన లబ్ధా |
      న చ అన్య కామా అపి న చ అన్య పూర్వా |
      వినా వర అర్హాం జనక ఆత్మజాం తు || 70


    • న చ అకులీనా న చ హీన రూపా |
      న అదక్షిణా న అనుపచార యుక్తా |
      భార్యా అభవత్ తస్య న హీన సత్త్వా |
      న చ అపి కాంతస్య న కామనీయా || 71


    • బభూవ బుద్ధిః తు హరి ఈశ్వరస్య |
      యది ఈదృశీ రాఘవ ధర్మ పత్నీ |
      ఇమా యథా రాక్షస రాజ భార్యాః |
      సుజాతం అస్య ఇతి హి సాధు బుద్ధేః || 72


    • పునః చ సొ అచింతయద్ ఆర్త రూపొ |
      ధ్రువం విశిష్టా గుణతొ హి సీతా |
      అథ అయం అస్యాం కృతవాన్ మహాత్మా |
      లంకా ఈశ్వరః కష్టం అనార్య కర్మ || 73


    • ఇతి వాల్మీకి రామాయణే ఆది కావ్యే సుందర కాణ్డే నవమః సర్గః